जाडोमा छालाको हेरविचार

 डा. सुपर केसी

कन्सल्टेन्ट चर्मरोग विशेषज्ञ

छाला हावापानी, मौसम परिवर्तन, स्थान परिवर्तन, खानपिन आदि कुराहरुबाट प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्षरुपमा प्रभावित भइरहेको हुन्छ । प्रत्यक्ष भन्नाले चिसो, तातो, हावापानी इत्यादिले छालामा ल्याउने सीधा सर्म्पर्कको परिणाम हो । तातो समयमा छालामा रक्तसञ्चार बढी प्रवाह हुनाले फुल्छ तर जाडोमा रक्तसञ्चारको प्रवाह घट्नाले खुम्चन्छ र चाउरी परेजस्तो देखिन्छ ।

अप्रत्यक्ष प्रभाव भन्नाले खानपिन र त्यसबाट प्राप्त हुने ऊर्जा एवम् भिटामिनसँग सम्बन्धित कुरा हुन् । खनिज पदार्थको मात्रा कमी वा बढी हुनाले हुने समस्याहरु यसअर्न्तर्गत पर्छन् । जस्तै- फलामको कमीले छाला र कपाल फुस्रो हुन्छ, प्रोटिनको कमीले छाला पातलिन्छ आदि । यस अंकमा छालामा जाडो समयमा हुने प्रभाव र त्यसको निदानबारे संक्षिप्त चर्चा गरिएको छ ।

चाया नियन्त्रण गर्न सकिन्छ

यो समस्याले नसताएका मानिस कमै हुन्छन् । चाया भन्नाले छालाको सबैभन्दा माथिल्लो पत्र चाँडै  निस्कने वा झर्ने प्रक्रिया हो । यो आफंै कुनै खास रोगको संक्रमणबाट नभए तापनि रौंको जरामा हुने एक प्रकारको  फङ्गसले बढी उत्तेजित गर्छ र पत्रहरु चाँडो बढ्दै गई खस्छन् । जाडो महिनामा छालाले चिल्लो पदार्थ कम बनाउने भएकाले सुक्खापनमा यो झन् प्रस्ट हुँदै चाँडो-चाँडो बढेको भान हुन्छ ।

यो समस्या केवल कपालमा मात्र नभएर अनुहार, कानपछाडि, छाती, काखीसम्म पनि देखा पर्न सक्छ । यदि टाउकोमा वा अन्य स्थानमा बाक्लो कत्ला देखिएमा त्यो सामान्य चाया मात्र नभएर अन्य गम्भीर समस्या पनि हुन सक्छ । जस्तै- सेवोरिक र्डभाटाइटिस, स्काल्प (Scalp) सोराइसिस इत्यादि । त्यस्तो अवस्थामा चिकित्सकको परामर्श अनिवार्य हुन्छ ।

चायाको उपचारका लागि विभिन्न स्याम्पु उपलब्ध छन् । अवस्था हेरेर औषधियुक्त स्याम्पु प्रयोग गर्न सकिन्छ । सबैभन्दा पहिले ओलिभ वा नरिवलको तेल हल्का मनतातो बनाएर राति सुत्ने बेलामा लगाउनु उपयुक्त हुन्छ । यसले छालाको सुक्खापन कम गर्छ । भोलिपल्ट नुहाउनका लागि निजरल, हेड/सोल्डर, गार्नियर आदिमध्ये कुनै एक एन्टिडेन्ड्रफ स्याम्पु अलिकति लिएर सानो कचौरा वा गिलासमा राखी त्यसमा मनतातो पानी हालेर फिँज निकाल्नुपर्छ । त्यो फिँज टाउकोमा लगाएर ५ मिनेटपछि पखाल्नुपर्छ । यसरी हप्ताको तीन पटक जाडो महिनामा प्रयोग गर्दा चाया नियन्त्रण हुन्छ । आफूलाई मन पर्ने तेल वा जेल नुहाएपछि प्रयोग गर्न सकिन्छ । चाया केवल नियन्त्रण गर्ने हो, पूर्ण् रुपबाट निराकरण हुने होइन । चाया बढेको समयमा टाउकोमा स-साना दाना वा बिमिराहरु पनि देखा पर्छन् । यी दानाहरु साधारणतः पाक्दैनन् तर पनि धेरै आएमा औषधि सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ ।

छालामा फुस्रो र सुक्खापन

जाडोमा वातावरणमा पानीको मात्रा कम भएपछि छालाले त्यसको प्रत्यक्ष भार सहनुपर्छ । जाडो बढ्दै जाँदा शरीरमा तापक्रम नियन्त्रण गर्न रक्तनलीहरु खुम्चिन थाल्छन् । छालाका रक्तनलीहरु खुम्चिँदा छालामा चाउरीपन आउन थाल्छ । त्यसपछि वातावरणमा भएको कम म्वाइस्चर ( Moisture)छालामा छिर्न सक्दैन । यसले गर्दा छालाको टोन, पानीको मात्रा (Hydration) मा कमी आउँछ । छालामा भएको एक प्रकारको पर्खाल ९क्पष्ल (Skin Barrier) ब्रि्रन जान्छ । यसबाट झन् छालामा भएको पानी पनि बाहिर पठाउँछ । फलतः छाला खस्रो, सुक्खा र कत्लादार भएर जान्छ । छाला सुक्खा हुँदा बढी चिलाउन थाल्छ र चिलाएपछि छाला क्षत्रि्रस्त भएर झन् फुस्रो हुन्छ । छालाको यस अवस्थालाई जेरोसिस (Zerosis) भनिन्छ । छाला क्षत्रि्रस्त भएपछि यसले म्वाइस्चर पनि कम बनाउन थाल्छ । यसले चिलाउने र खस्रोपनमा झन् वृद्धि गर्छ ।

जाडो महिनामा छालामा हुने सुक्खापन र खस्रोपन रोक्न कडा साबुनले नुहाउन हुँदैन । डोभ, पियर्स (Dove, Pears) जस्ता नरम र म्वाइस्चराइजिङ साबुन प्रयोग गर्नुपर्छ । धेरै खस्रो अवस्थामा नुहाउनु परेमा २-३ घण्टाअघि वा अघिल्लो राति नरिवलको तेल वा जैतुनको तेल लगाएर राख्नुपर्छ । यसो गर्दा छालाको माथिल्लो पत्रमा क्षति कम हुन्छ । साथै म्वाइस्चर कम (Loss) हुन पाउँदैन । 

नुहाइसकेपछि भ्यासेलिन बडी लोसन प्रयोग गर्न सकिन्छ । मुखमा ग्लिसरिन लगाउँदा पहिला मुख धोएर ओसिलो छँदै लगाउनुपर्छ । कागती,  गुलाव जल आदि ग्लिसरिनमा मिसाउँदा कहिलेकाहीँ छालाको गम्भीर समस्या उत्पन्न हुन्छ । जाडो महिनामा मुखमा र्स्कर्ब (Scrub) वा क्लिन्जिङ (Cleensing) बढी गर्नाले छाला झनै खस्रो र सुक्खा हुन्छ । साबुन वा फेसियल वास सकभर कम प्रयोग गर्नुपर्छ । सुत्ने बेलामा मुखमा एलोभेरा (Elovera), इमोलिन (Emolene) आदिको क्रिम प्रयोग गर्नुपर्छ । बिहान भने नियमित रुपले उचित नम्बरको सन स्त्रिmन क्रिम चिकित्सकको परामर्शबमोजिम लगाउने गर्नुपर्छ ।

हातखुट्टा फुट्ने समस्या

जाडो महिनामा हातखुट्टा पनि बढी फुट्ने गर्छ । योसँगै ओठ पनि फुट्न सक्छ । हातगोडा फुट्दा दुइ  वटा कुरा विचारयोग्य छन् । पहिलो त गर्मीमा नफुट्ने तर जाडोमा मात्र फुट्ने समस्या हो कि सधैँ फुटिरहने समस्या हो । दोस्रो गर्मीमा पनि फुट्ने तर जाडोमा बढ्ने हुन सक्छ । यदि जाडोमा मात्र फुट्ने भए त्यो सुक्खा वातावरणको परिणाम हो । तर जाडो र गर्मी दुवैमा कुर्र्कुच्चा, हात पनि चिरा-चिरा परी फुट्ने भए त्यो छालाको छुट्टै रोग हुन सक्छ । सामान्य जाडोमा फुट्ने भएमा हातखुट्टालाई साबुन-पानीले धोएपछि औषधियुक्त क्रिमहरु प्रयोग गर्नुपर्छ । अवस्था हेरी भ्यासेलिन (Vaseline), जेली (Jelly), एलोभेरा (Elovera), कोटारी (Cotarye) आदि नियमित प्रयोग गरेर सुतीको मोजा लगाउनुपर्छ । भुइँ वा सिमेन्टमा ना·ो खुट्टाले हिँड्नु हुँदैन । अन्य अवस्थामा रोगअनुसारको औषधि प्रयोग गर्नुपर्छ ।

ओठको लागि जिंक (Zine) युक्त क्रिमहरु जस्तै- बोरोजिन क्रिम (Boroglycerine Cream), बोरोग्लिसरिन (Boroglycerine), एलोभेरा (Elovera) युक्त मलम तथा लिपगार्डहरु प्रयोग गर्न सकिन्छ । जाडोमा ओठ बढी फुट्नुको अर्को कारण ज्रि्रोले ओठलाई ओसिलो बाउन खोज्नाले पनि हुन्छ । यसको लागि बानीमा नै सुधार गर्नु आवश्यक पर्छ ।

जाडो महिनामा साबुन प्रयोग गर्दा म्वाइस्चराइजिङ साबुनहरु प्रयोग गर्नु आवश्यक छ । यस्ता साबुनले छालालाई मुलायम राख्न मद्दत गर्छ । पानी प्रशस्त खाने गर्नुपर्छ । हरियो सागपात, फलफूल, आइरन र जिंकयुक्त खानाहरु जस्तै- केरा, माछामासुको सेवनले छालाको माथिल्लो पत्रलाई स्वस्थ राखी म्वाइस्चर र पानी कम हुन दिंंदैन र सुक्खापनबाट

बचाउँछ ।