घर-परिवारमा हुने चरम यौन दुर्व्यवहार   डा. अरुणा उप्रेती मेरो ल्किनिकमा आएकी आठ कक्षामा पढ्ने एक किशोरीलाई उनकोे समस्याका बारेमा प्रश्न गर्दा निकै बेर नबोलेकाले नर्सलाई बोलाएर सोध्न लगाएपछि बल्ल उनले  मलाई तल दुख्छ भनिन् । नर्सको उपस्थितिमा उनलाई जाँचेर हेदा स्तब्ध हुने किसिमको समस्या थियो । उनलाई  पाठेघरको मुखको क्यान्सर भएको रहेछ । उनको यौनसर्म्पर्कको सुरुआतबारेको जवाफ अझ हृदयविदारक  थियो । उनका बुबाले तीन कक्षामा हुँदादेखि नै बलात्कार गर्दै आएको उनलेे बताइन् । उनकी आमालाई पनि डरले गर्दा यो घटना सुरुमा बताएकी रहिनछन् । तर ७ कक्षामा पुगेको समयमा निकै समस्या परेपछि उनले आमालाई भनिछन् । त्यसपछि उनकी आमाले बुबासँग पारपाचुके गरिन् । बाबुचाहिँ भागेर अमेरिका पुगे रे । ती किशोरीको भाग्यले समयमै उपचार भयो र उनी अहिले उच्च शिक्षा हासिल गर्दै छन् ।

क्यान्सर रोग विशेषज्ञ डा. राजेन्द्र बरालले सुनाउनुभएको यो एउटा यथार्थ घटना हो । पाठेघरको मुखको क्यान्सर नेपालमा धेरै भए पनि  यौनसर्म्पर्क नभएका महिलालाई पाठेघरको मुखको क्यान्सर प्रायः नहुने एक छलफल कार्यक्रममा उहाँले बताउनुभएको हो ।

नेपाली समाजमा बाल यौन दुर्व्यवहारका घटना अति धेरै नभए पनि समाजमा एउटा समस्याको रुपमा देखा परिरहेको छ । ँघरमा काका, मामा, काकाका छोराहरु वा अन्य कुनै पुरुषहरु छन् भने बालिका र किशोरीहरुलाई उनीहरुबाट हुन सक्ने यौन दुर्व्यवहारको बारेमा सचेत गराउनै पर्छ’, मानसिक रोग विशेषज्ञ डा. विश्वबन्धु शर्मा भन्नुहुन्छ ।

डा. शर्मा भन्नुहुन्छ- ँस्कुलमा शिक्षकहरुले, घरमा बुबा वा दाजुका साथीहरु वा काकाहरुबाट यौन दुर्व्यवहार हुँदा कति जना बालिका र किशोरीहरुले पहिले त डराएर आमा वा बज्यैलाई भन्दैनन् । किनभने हाम्रो समाजमा प्रायः घरका मानिसले दिदीबहिनी वा भतिजीलाई यौन दुर्व्यवहार गर्दैनन्, उनीहरुको बीचमा पवित्र सम्बन्ध हुन्छ भन्ने भावना पाइन्छ । तर यस्ता समस्या समाजमा बारम्बार देखिएका छन् । यस्ता कुराहरु समाजमा बेइज्जत हुन्छ भन्ने डरले कसैले बाहिर ल्याउन पनि चाहँदैनन् । बालिकाहरु कलिलो अवस्थामै यौन दुराचारबाट पीडित हँुदा उनीहरुलाई आफूलाई के भइरहेको छ भन्ने नै थाहा हुँदैन । पछि बिस्तारै बुझेपछि त्यही अवस्था नै ठीक हो भनेर स्वीकार गर्दै जान्छन् । जब ती किशोरीको आफ्नो सामाजिक जीवन सुरु हुन्छ तब पो उनलाई आफूलाई के भइरहेको छ भन्ने यथार्थता थाहा हुन्छ  र कति नकारात्मक प्रभाव परेको छ भनेर महसुस हुन्छ ।’

सबै घरमा यस्ता समस्या हुन्छन् भन्ने होइन तर बालिका र किशोरीहरुलाई यौन दुर्व्यवहार घरका मानिस र रगतको नाताबाट पनि हुन सक्छ । यस्तो सम्बन्ध हुँदा कति पटक किशोरीहरु गर्भवती भएर स्त्रीरोग विशेषज्ञकहाँ आएका पनि छन् ।

काठमाडौंकी एक वरिष्ठ स्त्रीरोग विशेषज्ञ आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भन्छिन्- ँकेही महिनाअघि मकहाँ १५ वर्षी किशोरीलाई गर्भपतन गर्न ल्याइयो । उनको ५ महिनाको गर्भ रहेछ । उनलाई उनकी दिदीले ल्याएकी थिइन् । किशोरी साह्रै उदास देखिन्थिन् । दिदीलाई बाहिर पठाएर मैले किशोरीसँग कुराकानी गरें । उनका फुपाजुले बलात्कार गर्ने गरेको थाहा भयो । बाहिरबाट फुपाजुले ती किशोरीलाई निकै माया गरेको देखाउने र घरका मानिसले पनि ऊ त फुपा र फुपूको छोरी नै भई भन्ने गरेका रहेछन् । यसैले पनि फुपाजुले गरेको कुरा कसैलाई भन्यो भने पक्कै कसैले विश्वास गर्नेछैनन् भन्ने डरले उनी सहेर बसेकी रहिछन् । केही अघि उनको महिनावारी रोकिएको थियो । तर उनकी आमाले ँयो त भई नै रहन्छ बढ्दो उमेरमा’ भनेपछि उनी चुप लागिन् । अहिले पेट देखिएपछि पो उनको गर्भ रहेको कुरा आमा र दिदीलाई थाहा भयो ।  उनको फुपाजुले यस्तो गरेको भनेपछि दिदी र आमाले उल्टै उनलाई गाली गरेर कुरा बढाएकी भने । इज्जत बचाउन कसैलाई खबर नगरी उनको गर्भपतन गर्न ल्याएका रहेछन् ।  मैले उनकी दिदीलाई बोलाएर यस्तो घटना त पुलिसमा खबर गर्नुपर्ने भन्दा उनले समाजमा इज्जत जाने र बहिनीको पनि जीवन बर्बाद हुने भएकोले पुलिसलाई खबर नगर्ने भन्दै जसरी भए पनि गर्भपतन गराइदिन आग्रह गरिन् ।’

ती स्त्रीरोग विशेषज्ञले भनिन्- ँबालबालिका र किशोरीहरुलाई हातपात हुने र बलात्कार हुने समस्या बढ्दै गएको छ । शायद पहिला पनि यस्ता घटना हुन्थे होलान् तर बाहिर आउँदैनथिए । कतिपय स्कुलमा प्रधानाध्यापक वा अध्यापकले किशोरी वा बालबालिकालाई घरमा पढ्न बोलाएर वा स्कुलमा बढी समय राखेर यौन दुर्व्यवहार गरेका, चुम्बन गरेका र बलात्कार गरेका घटनाहरु प्रशस्त बाहिर आउने गरेका छन् ।’

एक जना मानसिक रोग विशेषज्ञ अर्को एउटा घटना सुनाउदै भन्छन्- ँकिशोरीहरुलाई चुम्बन गरेका, स्तन छोएका वा नजिक राखेर म्वाइँ ख्वाएका घटनालाई घरमा भन्यो भने पक्कै पनि अभिभावकले गाली गर्छन् भनेर ती किशोरीहरु डराएर बस्छन् । जीउ छुने प्रक्रियाबाट सुरु भएको यो क्रम पछि बलात्कारसम्म पुग्न सक्छ । यसरी दुर्व्यवहार हुँदा किशोरीहरुको बानी-व्यवहारमा परिवर्तन हुँदै जान्छ । चुप लागेर बस्ने, पढाइको स्तर गिर्दै जाने हुन सक्छ । पछिल्ला समयमा यस्ता किशोरीहरुलाई लिएर उनीहरुका आमा-बुबाहरु मकहाँ आएका थिए । त्यसमध्ये एक दम्पतीले कान्छी छोरीलाई पढाउन दिदीकहाँ राखेका रहेन् । दिदीकी छोरी र उनको उमेरमा २-३ वर्षो मात्र फरक रहेछ । भिनाजुले माया गरेर अंगालो मारेको जस्तै गरी यौन दुर्व्यवहार गर्दा रहेछन् । सुतिरहेको कोठामा गएर उनलाई म्वाइँ खाने, उनको स्तनमा हात राख्ने गर्दा रहेछन् । कलेजमा पढ्ने ती किशोरीले कसैलाई पनि भन्न सकिनन् । तर उनको बानी-व्यवहार परिवर्तन हुँदै गएपछि कसैले आमा-बाबुलाई यो त मानसिक रोग हो, त्यसैले विशेषज्ञकहाँ लैजानर्ुपर्छ भनेकाले मकहाँ ल्याएका रहेछन् । आमा-बुबालाई बाहिर राखेर  ती किशोरीलाई  सोधेपछि सम्पूर्ण कुरा थाहा भयो । ती किशोरीलाई स्नेह दिनु र भइरहेको यौन दुर्व्यवहारबाट मुक्ति दिलाउनुबाहेक अरु कुनै  औषधिको जरुरत थिएन । मैले ती आमा-बुबालाई सम्झाएर छोरीलाई त्यो वातावरणबाट मुक्त गर्राई पढाइका लागि अरु नै व्यवस्था गर्न आग्रह गरें । आमा-बाबु बाहिर गएपछि ती किशोरीले मेरो हात समातेर भनिन्- ँथ्याङ्क्यू अंकल, तपाईंले मेरो जीवन बचाइदिनुभयो ।’

यसरी घरमा वा स्कुलमा दुर्व्यवहार हुँदा किन किशोरीले अभिभावकहरुलाई भन्दैनन् भन्ने विषयमा अध्ययन गर्दा प्रमुख कुरा त ँआफूलाई नै उत्ताउली भएकी, तैंले नै त्यस्तो केही  गरिहोलिस् अनि तँलाई त्यस्तो गरेको, तैंले नै सहिदिइस् होला अनि उनीहरुको साहस भएको’ भन्छन् अथवा ँत्यस्तो हुँदै नभएको कुरा पनि गर्ने हो -’ भनेर उल्टै पिट्छन् वा झपार्छन् होला भन्ने त्रासले किशोरीहरु चुप लाग्ने गरेको पाइन्छ ।

बालबालिकालाई त उनीहरुलाई कसैले दुर्व्यवहार गरेको पनि थाहा हुँदैन । चकलेट वा मीठो खानेकुरा दिएर कसैलाई केही नभन भनिएको हुन सक्छ र बालबालिका पनि चुप लाग्छन् । तर उनीहरुको बानी-व्यवहारमा भने परितर्वन हुँदै जान सक्छ । त्यसपछि बलात्कार हुने र किशोरीहरुमा गर्भ रहने स्थिति पनि आउँछ । डा. राजेन्द्र बरालले भन्नुभएको जस्तो डरलाग्दो स्थिति आउन नदिन घरका महिला र पुरुष दुवै सचेत हुनर्ुपर्छ ।

कतिपय ठाउँमा त बालबालिकालाई स्याहार्न राखेका पुरुषले पनि दुर्व्यवहार गर्ने गरेका हुन्छन् । त्यस्तो बेलामा ७-८ वर्षा बालबालिकालाई पनि बलात्कार गर्ने गरेको देखिएको छ । यसरी नै किशोरीहरुलाई आफ्नै उमेरका किशोर दाजुभाइहरुले पनि माया गर्ने निहुँमा अंगालो मार्ने, हातमा म्वाइँ खाने, शरीरका अन्य भागमा चुम्बन गर्नेजस्ता यौनिक क्रियाकलाप गर्ने गरेको पनि पाइन्छ । यदि किशोरीहरुलाई पहिले नै यसबारेमा ज्ञान भयो भने यो समस्या नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । कसैले अभद्र व्यवहार गरेमा, शरीरको कुनै पनि भाग छोएमा, चुम्बन गरेमा वा बलात्कार गर्न कोशिश गरेमा तुरुन्त कसैलाई भनिहाल्नू भनी बाबुआमाले सिकाएमा समस्यालाई बेलैमा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । साथै कसैले त्यस्तो व्यवहार गर्न खोजेमा कडा स्वरमा ँमलाई त्यसो गरेको मन पर्दैन’ भनेर प्रतिवाद गर्न सिकाउनर्ुपर्छ । सानैदेखि यस्तो कुराको ज्ञान गराइयो भने किशोरीहरुमा आफूलाई यस्तो घटना परेमा घरका सदस्यलाई भन्नर्ुपर्छ र कसैले गाली गर्नेछैन भन्ने आत्मविश्वास जागृत हुन्छ । यसले गर्दा यस्ता समस्याबाट जोगिन मद्दत पुग्छ ।

बालबालिका कतिपय अवस्थामा आफूलाई के गरिरहेका छन् भन्ने कुरा नै बुझ्न नसक्ने अवस्थामा हुन्छन् । उनीहरुले शायद कसैले चिमोटेको, गालामा यौनको दृष्टिकोणले म्वाइँ खाएको आदि भन्न सक्दैनन् । त्यसैले बालिकाहरुलाई चाहिँ विशेष सुरक्षा दिनु जरुरी छ । यस्तो समस्या सहरमा मात्र होइन गाउँघरमा पनि हुन सक्छ । तर गाउँघरमा प्रायः कोही न कोही मानिस भइरहन्छ । बज्यै, फुपू वा छिमेकी महिलाहरुले यस्ता कुरा हुनबाट रोक्न सक्छन् तर घरबाहिर यस्ता घटना हुने प्रशस्त सम्भावना हुन्छ ।

प्रमुख रुपमा घरका अविभावकहरुले घरमा र बाहिर हुने यस्ता दर्ुघटना रोक्न र किशोरीहरुलाई भयरहित वातावरणमा आफ्नो कुरा राख्न प्रेरणा दिन सक्छन् र सक्नर्ुपर्छ  । ँयो कुरा त हाम्रो समाजमा वा हाम्रो घरमा हुनै सक्दैन, यो त अरुको समस्या हो’ भनेर कहिल्यै पनि सोच्नुहँदैन ।

यौन र प्रेम

कहिलेकाहीँ किशोर-किशोरीहरुलाई यौनसम्बन्ध र प्रेममा फरक छुट्याउन गाह्रो हुन्छ । जसले यौनसम्बन्ध राख्छ उसले आफूलाई प्रेम गर्छ र उसैसँग सम्पूर्ण जिन्दगी आनन्दसँग बित्छ भन्ने भावना हुन्छ ।

किशोरीहरुलाई कुन सम्बन्ध कस्तो हो भनेर प्रेम र यौनका बारेमा जानकारी दिइयो भने उनीहरुले छुट्याउन सक्छन् । उनीहरुलाई सरसल्लाह दिने र भ्रमहरु परेको बेलामा शंका निवारण गर्ने ठाउँ भएमा कतिपय किशोरीले आफ्ना समस्या केलाउन सक्छन् र घरका मानिसलाई भन्न सक्छन् । त्यसैले आमा, दिदी, बुबाहरु सजग भएर आफ्नी छोरी-बहिनीलाई यौन दुराचारबाट बचाउन यस किसिमका जानकारीहरु दिनर्ुपर्छ ।