तपाईंका घरमा हाम्रा डाक्टर

डा. हरिहर खनाल, फिजिसियन/मुटुरोग विशेषज्ञ

बिन्दु थापा,bindu_thapa@yahoo.com

म २१ वर्षी युवती हुँ । चार वर्षगाडिदेखि मेरो अनुहारमा मखिया ९द्यबिअपजभबमक० ( Blackheads), गिर्खा र पोतो आएको छ । यसलाई हटाएर अनुहार चम्किलो बनाउने कुनै उपाय छ कि ? 

बिन्दुजी, यस्तै खालको समस्याको समाधान साधनाका धेरै अंकहरुमा व्याख्या गरिएका छन् । पुराना अंक खोजेमा पाइएलान्, तर पनि केही सल्लाह दिन चाहन्छु । पहिलो कुरा अनुहारलाई घामबाट बचाउनुस् । दोस्रो कुरा जथाभावी जे पायो त्यही क्रिम, औषधि, केमिकल प्रयोग नगर्नुस् । सन्तुलित आहार, सागसब्जी तथा फलफूल यथेष्ट मात्रामा उपयोग गर्नुस् । त्यसपछि औषधि पसलमा पाइने मेलालाइट भन्ने क्रिम दिनको दुइ पटक लगाउने गर्नुस् । अनि सकेसम्म छिटो नजिकैको छालारोग विशेषज्ञसँग भेटेर गुणात्मक वा खास सल्लाह लिनुस् । जिम्मेवार विज्ञलाई देखाएमा तपाईंले भनेजस्तो अनुहार चम्किलो र उज्यालो हुनेमा आशावादी बनौं ।

  प्रेमा ँजलन’, दिक्तेल-७, मुढे, खोटाङ

म १६ वर्षी भएँ । मिन्स भएको पहिलो दिन एकदम पेट दुख्छ, जसले गर्दा कलेज जान पनि सक्दिनँ तर दोस्रो दिनबाट सन्चो हुन्छ । किन यस्तो भएको र यसको उपचार कसरी सम्भव होला ?

प्रेमाजी, महिनावारीको सुरु-सुरुमा पेट दुख्नु भनेको प्राकृतिक नियम हो र यो सबैलाई हुन्छ । साथै अलि-अलि दुखेन भने त त्यसको महत्त्व नै भएन नि । अर्को कुरा उमेर बढ्दै गएपछि, यौनजीवनमा प्रवेश गरेपछि, बच्चा पाएपछि आदि समय, उमेर र सामाजिक परिवर्तनसँगै यो दुखाइ पनि घट्दै जान्छ । त्यसैले अति नै दुख्ने, अनावश्यक तनाव सृजना हुनेबाहेक अन्य कुरा यावत् हुन् । साह्रै दुखेमा वा सहयोगको अपेक्षा लागेमा हामी  चिकित्सकले दुखाइ कम गर्ने बुस्कोपान वा ट्रोटाभेरिन चक्की खान सल्लाह दिने गर्र्छौं । सुरक्षितसाथ यो उपयोग गर्न सक्नुहुनेछ । उपचारको पीरभन्दा पनि सुझबुझको विकास गर्नेतिर लाग्नुस् ।

 विनोदमल्ल प्रधाना·, मैतीदेवी, काठमाडौं

म ३९ वर्षो भएँ । उच्च रक्तचापको औषधि Amतबक 5mन र ब्तभलय छिण् mन सेवन गरिरहेको छु । आँखा अलि पीरो र ज्रि्रोमा खल्लो महसुस हुने गरेको छ । किन होला - यी दुइ औषधिको विशेषता पनि बताइदिनुहुन्थ्यो कि ।

 विनोदजी, रक्तचापको औषधि नियमित सेवन गरेकोमा बधाई दिन तथा खुशी साट्न चाहन्छु । किनभने आधाभन्दा धेरै जटिलता, पक्षघात, मिर्गौला फेल, औषधि सेवनमा नियमितता नहुनाले नै हुने हो । अर्को कुरा तपाईंले भनेका दुवै लक्षण यी दुवै औषधिको सेवनको कारणले भएको होइन । त्यसको कारण र प्रयासको लागि भिटामिन ँबी’ कम्प्लेक्स उपयोग गरेमा सहयोग हुन्थ्यो भन्ने मलाई विश्वास छ । तेस्रो महत्त्वपूर्ण सल्लाहमा तपाईंले खाएका दुवै औषधिको सयुक्त रुपको एउटै चक्की पाइने हुनाले त्यो नै उपयोग गर्ने कि - औषधिको विशेषताभन्दा पनि परिचयमा सुरक्षित र राम्रा औषधि हुन् भन्ने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

 प्रियंका ँकंगाल’, खोटाङ

म १६ वर्षी भएँ । डण्डिफोर आउँदा चलाउनुहुँदैन भनेर त्यसै छोडिदिएँ तर अहिले सो ठाउँमा काला कोठीजस्ता दाग र पोतो बस्न थालेकाले बाहिरफेर जान पनि लाज लाग्छ । दाग हटाएर अनुहार कसरी राम्रो बनाउने होला ? 

प्रियंकाजी, तपाईंको जस्तो समस्याको बारेमा धेरै कुरा अगाडिका साधनामा व्याख्या भएका छन् । डण्डिफोरका प्रभावकारी तत्त्वहरुमा चिल्लो र गुलियो सेवन भएकोले ती सेवनमा नियन्त्रण तथा यो साँच्चिकै ब्रि्रन सक्ने हुनाले निचोर्ने, बिगार्ने नगर्नुहुन र सकेसम्म छिटो छालारोग विशेषज्ञ भेटेर उचित उपचार प्राप्त गर्नुहुन सल्लाह दिन चाहन्छु । जहाँसम्म वैज्ञानिक प्रमाण नभएका वा बजारका हल्लाका भरमा गरिने प्रचारप्रसारमा लाग्नु र्व्यर्थ छ । कागती, गोलभेंडा, मह, तीतेपाती वा अन्य वस्तु अनुहारमा दलेमा कालो जान्छ भन्ने कुरामा विश्वास गरी अनुहार बिगारेका घटना धेरै छन् । त्यसैले वैज्ञानिक रुपमा सुरक्षित र प्रमाणित उपाय अवलम्बन गर्ने विशेषज्ञ चिकित्सकको सल्लाह लिनुहुन सल्लाह दिइन्छ ।

 जनकप्रसाद खरेल, बनेपा, काभ्रे

 मेरो बुबालाई मधुमेह भएकाले इन्सुलिन र्सर्ुइ लिन लागेको दुइ वर्षभयो । अहिले उहाँको स्वास्थ्य ठीक छ । इन्सुलिन छोडेर पुनः खाने औषधि सेवन गर्न मिल्दैन होला - सल्लाहको अपेक्षा गर्दछु ।

 जनकजी, तपाईंका दुइवटा कुरा राम्रो लाग्यो- एक त बुबाको उपचारमा नियमितता र दोस्रो स्वास्थ्य अवस्था ठीक रहनु । तर रगतमा चिनीको मात्रा पर्ूण्ा नियन्त्रित छ कि छैन भन्ने कुरा स्पष्ट भएन । त्यस्तै उक्त इन्सुलिन किन, कहिले र कसरी सुरु गरियो भन्ने कुरा थाहा लागेन । धेरैजसो अवस्थामा औषधि खाएर नियन्त्रण नभएपछि अन्तिम विकल्पको रुपमा इन्सुलिनको प्रयोग अपनाउने चलन छ । कहिलेकाहीँ धेरै चिनीको मात्रा भएमा इन्सुलिनले पहिलो नियन्त्रण गरेपछि खाने चक्कीमा सार्ने पनि गरिन्छ । ती सबै बिरामीका सम्पूर्ण कागजपत्र, पुराना रर्ेकर्ड हेरेर सल्लाह दिन सकिने भएकोले एक पटक सम्पूर्ण रर्ेकर्डसहित भेट्नुपर्‍यो । त्यस्तै मिर्गौला, आँखा, कोलेस्ट्रोल, मुटु, खुट्टाको परीक्षणजस्ता चिनीरोगीले गर्नै पर्ने नियमित परीक्षणहरु गरिएको छ कि छैन - ख्याल गर्नुस् कि मधुमेहको उपचारमा पर्ूण्ाता र सजगता अपनाएमा खराब प्रभाव हुनबाट बचाउन सकिन्छ ।

  हेमन्त प्रधान, नयाँठिमी, भक्तपुर

 कपालमा चाया पर्नु त साधारण भइसक्यो तर शरीरमा समेत चायाजस्तै आउने गरेकोले कुन मलहम वा लोसन लगाउँदा वा केले नुहाउँदा फाइदा हुन्छ - जानकारी पाऊँ ।

 हेमन्तजी, तपाईंको समस्याको पर्ूण्ा विवरण अलि पाइएन । छालाको समस्या पाठ्यपुस्तकमा पनि व्याख्या गर्दा पर्ूण्ाता नहुने हुनाले चित्र, फोटो देखाएर रोगको बारेमा पढ्ने चलन हुन्छ । तपाईंको शरीरबाट धूलोजस्तो झर्ने रोग हो या सोरियासिस हो, या त साधारण सुक्खा छाला भएर अलि-अलि धूलो आएझैं भएको हो । यी अवस्था छालारोगविज्ञले आफ्नै आँखाले हेरेर छुट्याउँछन् । हाललाई चिकित्सक नभेट्दासम्म धेरै तातोपानी उपयोग नगर्ने, साबुन पनि ग्लिसिरिनयुक्त वा सुख्खा छालाको लागि बनाइएका खास साबुन उपयोग गर्ने र भ्यासेलिन वा ग्लिसिरिन वा नपाएमा सादा स्वच्छ तोरीको तेल नै लगाएर छालाको सुक्खापन कम गराउनुस् । त्यसपछि जति सक्यो छिटो छालारोग विशेषज्ञ भेटी उच्चस्तरीय उपचार प्राप्त गर्नुहोस् ।

  चन्द्रमान तामाङ, बाह्रबिसे, सिन्धुपाल्चोक 

मेरो उमेर ३१ वर्षभयो । ५ वर्षगाडि मोटर दर्ुघटनामा परेर दाहिने खुट्टा नचल्ने भएको थियो तर लामो उपचारपछि सामान्यतया हिँडडुल गर्न सक्ने भएको छु । मेरी ७ वर्षी छोरी छ तर दोस्रो सन्तान हुन सकेन, कतै सोही दर्ुघटनाको कारणले त होइन - शंका निवारण गर्न पाए आभारी हुने थिएँ ।

 चन्द्रमानजी, दर्ुघटनाको कारणले खुट्टाको समस्या मात्र भएमा त यो समस्या नआउनुपर्ने हो । यदि अण्डकोषमा वा शुक्रकीटवाहिनी नलीमा चोट लागेर अवरोध भएको भए यस्तो समस्याको सम्भावना रहन्छ । लोग्नेमान्छेको उत्पादकत्व थाहा पाउन अति नै सजिलो छ । एक पटक राम्रो प्रयोगशालामा गएर वर्ीय परीक्षण गराउनुभएमा शंका निवारण भइहाल्छ । त्यसैले तपाईंको शंका निवारणका लागि प्रयोगशालाको रिपोर्ट र युरो शल्यचिकित्सकको परामर्श आवश्यक भएको सल्लाह दिन चाहन्छु ।

  किशोर दुलाल, कलंकी, काठमाडौं

 उच्च रक्तचापको औषधि नियमित सेवन गरिरहेको छु । हाल रक्तचापको मापन १३०/९० को हाराहारीमा छ । तर खुट्टा सुन्निने, पोल्ने र झमझमाउने भने सामान्य रुपमा भइरहन्छ । के कारणले यस्तो भएको र कसरी निको होला ?

 किशोरजी, सबभन्दा राम्रो र खुशीको कुरा रक्तचापको औषधि नियमित सेवन गर्दै हुनुहुँदोरहेछ, रक्तचाप पनि नियन्त्रणमै रहेछ । त्यसैले अनावश्यक र डरलाग्दा जटिलता हुनेछैनन् । तपाईंको समस्याको कारण धेरै तरिकाले सोच्न सकिन्छ । या त भिटामिनको कमी, या औषधिकै नचाहेको प्रभाव -साइडइफेक्ट), अथवा अन्य कुनै नसा वा रक्तनलीको समस्या, जे पनि हुन सक्छ । त्यसको लागि एक पटक मुटुरोग विशेषज्ञ वा फिजिसियन भेटेर छलफल गर्नुभएमा सबै स्पष्ट हुने थियो । हाललाई नुनको सेवन कम गर्नुस् । खुट्टा झुन्ड्याएर नबस्नुस् । भिटामिन र्ँइ’ ४०० मि.ग्रा. दैनिक लिंदै गर्नुस् र छिटो गरी आफ्नो चिकित्सक भेट्नुस् ।

  देवेन्द्र थापा, मिलनचोक, बानेश्वर, काठमाडौं

 मलाई पाइल्स भएको आशंका छ । यो कस्तो रोग हो र उपचार कसरी सम्भव होला - जानकारी पाए आभारी हुने थिएँ ।

 देवेन्द्रजी, तपाईंलाई त्यही रोग भयो भन्ने पक्का भन्न मिल्ने कुनै लक्षण भन्नुभएन, हुन पनि सक्छ र नहुन पनि सक्छ । पाइल्स अर्थात् नेपालीमा बबासिर भनेको गुदद्वारवरिपरिका रगत फिर्ता आउने सिराहरुमा दबाब बढेर गुजुल्टो परी बेला-बेलामा नदुखीकन छुरो रगत दिसामा देखिने, त्यस्तो रगत कब्जियत हुँदा बढी आउने अवस्था हो । यो रोग अवस्थाअनुसार साधारण र जटिल पनि हुन सक्छ । त्यति मात्रै नभएर धेरै पर पुगेको अवस्थामा दिसा गर्दा बर्ेर्नु आउने ९चभअतum उचयबिउकभ० पनि हुन सक्छ । यस्तो रोग हुनेले अवस्थाअनुरुप कब्जियत हुन नदिने, दिसा साह्रो वा कडा हुन नदिने, रक्तनलीको गुजुल्टोमा रक्तचाप वा दबाब घटाउने औषधि नियमित सेवन गर्ने र परेमा शल्यक्रिया नै गरेर उपचार गराउन सकिन्छ ।