|
रुवाइः कति फाइदा कति बेफाइदा डा. हरिहर खनाल (एमडी, एमडी तथा पीएचडी) harikhanal@yahoo.com सानो बच्चा बोल्न सक्दैन, त्यसैले रुन्छ। त्यस्ता बच्चाका लागि रुनु भनेको मनको कुरा भन्ने विचार आदान-प्रदान गर्ने भाषाजस्तै हो। त्यस्तै ठूलो मान्छेको रुवाइ भनेको समाजमा आपसी सम्बन्धको धागो हो। कति कुरा भाषा बोल्नुभन्दा रोएर सद्भाव, संवेग तथा उद्गार व्यक्त गरिन्छ। समाजमा हजारौं भाषाभाषी, जात था लिंग फरक-फरक भए पनि विवाह, जन्म, |
 |
मृत्युजस्ता समाजका घटनामा सर्वमान्य भाषा र सर्वस्वीकार्य भावनात्मक संवेग नै रुनु हो।धेरै, अति धेरै खुशीमा पनि आँसु झर्न सक्छ तर मृत्यु वा दुःखमा दुःखको रुवाइ व्यक्त गर्नु अति सामयिक मानिन्छ। त्यसैले रुनु समाजमा सबैले बुझ्ने भाषा वा सम्बन्ध हो।सुख्खा आँखा तथा आँसु अनुसन्धान केन्द्रको अध्ययनअनुसार आँसु बगाउने तथा रुने कारणहरुको घनत्व निम्नअनुसार पाइयो।
- दुःख तथा पीरको आँसु - ४९ प्रतिशत
- खुशीको आँसु - २१ ’’
- रिसको आँसु - १० ’’
- सद्भाव, दया - ७ ’’
- चिन्ता - ५ ’’
- डर - ४ ’’
- अन्य - ४ ’’
यो
तथ्यांकअनुसार
रुनुको
करिब
७५
प्रतिशत
कारण
पीर,
दया,
दुःख,
रिस,
चिन्ता,
डर
आदि
हुन्
भने
२१
प्रतिशत
कारण
खुशी
हो।
रुने
कारण
भएर
पनि
नरुनु
भनेको
देखिने
गरी
नरोएको
मात्र
हुन
सक्छ।
त्यस्ता
व्यक्तिहरु
भित्र
मनदेखि
रुन्छन्
भन्ने
विश्वास
गरिन्छ।
नरुनुपर्ने
अवस्थामा
पनि
रुनुचाहिँ
अर्को
अस्वाभाविकता
हो।
विद्वान्हरु भन्ने गर्छन्- हाँसो तथा आँसु दुवै यस्ता प्राकृतिक औषधि हुन् जसले नकारात्मक भावना हटाउन, तनाव घटाउन तथा सकारात्मक विचार प्रवर्द्धन गर्न मद्दत गर्छन्। सेक्सपियरले त्यसै भनेनन् होला- ‘रुनु भनेको दुःख र पीडाको गहिराइ घटाउनु हो।’ तसर्थ रुवाइ औचित्यपूर्ण राम्रो कुरा हो। यसबाट शरीर, मन तथा दुःखलाई कम गर्न सहयोग पुग्छ।
धेरै दुःख-कष्ट, पीडा वा मृत्यु वा नराम्रा घटना वा अति खुशी वा अप्रत्यासित फाइदा, मन छुने खालका सिनेमा वा कथाहरु, जन्म, विवाह, मिलन, बिदाइ आदि यस्ता मानवीय संवेदनशील पक्ष हुन् जसले गर्दा मान्छे रुन्छन् र समाजमा यसलाई सहजरुपमा लिइन्छ।
वास्तवमा रुँदा आँसुका बलिन्द्र धारा बगाउने आँखालाई सबैले रुनुको केन्द्रको रुपमा देख्छन्। आँखा निर्दोष वा निरीह रहन्छन्, खालि मस्तिष्क र मुटुको बीचमा बसेर भावनाको मूल फुटाउने काम गर्छन्। मानिसका आँसुका भेल बग्नुका कारणमा आँखा सफा गर्न, तनाव कम गर्न, दुःख वा पीडाको सहानुभूति अथवा सद्भाव व्यक्त गर्न, भाषा, सुझबुझ वा सम्बन्धको डोरीको आफ्नोपन महसुस गराउन हुन सक्छन्। त्यस्तै गरी सामाजिक र भावनात्मक स्पर्श अथवा सहभागिता तथा जिम्मेवारी व्यक्त गर्नलगायत अन्य धेरै कारण पनि हुन सक्छन्।
आँसुका
प्रकार
आँखाबाट निस्कने आँसुका बारेमा अध्ययन गर्दा तीन प्रकारका आँसु वा आँसु बगाइ पाइन्छन्।
- आधारभूत आँसुः यो आँखामा चौबीस घण्टा नियमितरुपमा उत्पादन हुने आधारभूत आँसु (Basal Tear) को मात्रात्मक गुण हो। यसको काम आँखालाई सुख्खा हुन नदिनु, ओसिलो अर्थात् रसिलो राखिरहनु र स्वस्थ राख्न मद्दत गर्नु हो।
- प्रतिवर्ती आँसुः आँखा दुखेमा, पोलेमा, घोचेमा, केही वस्तु आँखामा परेमा, चिलाएमा वा अप्ठेरो भएमा आउने अतिरिक्त आँसु -आधारभूत तथा थप उत्पादित आँसु) लाई प्रतिवर्ती (Reflex Tear) आँसु भनिन्छ। यसको काम फोहोर पखाल्ने, नरम पार्ने, सफा पार्ने वा कडा वस्तु भएमा पातलो पार्ने आदि हो। यो हाम्रो प्राकृतिक तथा स्वास्थ्यरक्षा प्रणालीअनुरुप प्रतिरक्षात्मक जवाफी कारबाही हो।
- भावनात्मक आँसुः व्यक्तिगत, सामाजिक पीडा, दुःख, अति खुशी, खराब सूचना वा घटना आदि भएको खण्डमा र त्यसले मानव संवेदना वा भावना छोएर आउने आँसुलाई भावनात्मक आँसु (Emotional Tear) भनिन्छ। मानव सम्बन्ध, दुःख-सुखको आदानप्रदान, सामाजिक सहिष्णुता तथा मानव भावनात्मक चरित्र एवम् कमलोपन वा सहृदयता व्यक्त गर्ने आँसु यो नै हो।
आँसुको स्रोतजस्तै आँसुमा पाइने तत्त्वहरु पनि फरक-फरक हुने गरेको पाइएको छ। आधारभूत वा प्रतिवर्ती आँसुमा पानी, तेलजन्य पदार्थ तथा तन्तु पदार्थ (म्यूकस) पाइन्छ भने भावनात्मक आँसुमा थप फरक तत्त्व बढी पाइन्छ। ती तत्त्वमा म्यांगनिज भन्ने लवण तथा प्रोल्याक्टिन भन्ने हर्मोन पर्छन्।
आधारभूत आँसु दिनको २ सय ग्रामसम्म उत्पादन हुन्छ। यो आँखाको स्वस्थताको लागि अत्यावश्यक मात्रा हो। अन्य दुवै प्रकारका आँसु धेरै