लोकसंस्कृति पर्यटनको आधार प्राकृतिक स्रोतसाधनका दृष्टिले पोखरा जति धनी छ त्यत्ति नै धनी छ कला र संस्कृतिले पनि । प्राकृतिक सौर्न्दर्यकै कारण फिल्म निर्माताको पहिलो गन्तव्यस्थल बनेको छ पोखरा । फिल्म मात्रै होइन, लोकसंगीतका दृष्टिले पनि पोखरा विशाल डबलीकै रूपमा स्थापित भइसकेको छ । पछिल्लो समयमा पोखरा साहसिक खेलकुदको गन्तव्यस्थलमा समेत विश्वमाझ परिचित बन्दै गएको छ । लोकसंगीत र संस्कृति विशेष गरी पर्यटनका पर्ूवाधार हुन् । पुराना नेपाली लोकसंस्कृृतिलाई हर्ेनका लागि पर्यटकहरूले नेपाललाई आफनो गन्तव्यस्थल बनाउने गरेका छन् । ँपोखरालाई विश्वमाझ चिनाउने माध्यम नै लोकसंस्कृति र प्राकृतिक सौर्न्दर्य हुन्’, पर्यटन व्यवसायी जीवनराम सापकोटा भन्छन्- ँकला र संस्कृति पर्यटन पर्ूवाधारका साधन हुन् ।’

 नेपाली मौलिक संगीतले झन् बिछट्टै मन छुन्छ । मादलको ताल र सारंगी रेटाइबाट निस्किएको धुनले मनमस्तिष्कलाई एकाग्र बनाउँदा पर्यटक वास्तविक संगीतको मोहमा झुल्छन् । युवापुस्तामा बढ्दै गएको पाश्चात्य संगीतले नेपाली मौलिक लोकसंगीतलाई छियाछिया बनाउने प्रयास गरिए पनि लोकसंगीतको महत्त्व भने बेग्लै छ । पर्यटक प्राकृतिक सौर्न्दर्यसँगै मौलिक संस्कृति र संगीतसँग घुलमिल हुन खोज्छन् भन्दै उनी थप्छन्- ँशास्त्रीय संगीतको रागले भित्री मन छँुदा सबै प्रफुल्लित हुने गरेका छन् ।’

लोकसंगीतसँगै प्रचलित पुराना मौलिक संस्कृतिले पनि पर्यटकलाई उत्तिकै लोभ्याएको छ । नेपाली मौलिक कलासंस्कृतिले पर्यटन पर््रवर्द्धनमा टेवा पुर्‍याउँछ । पोखरेली पर्यटनविद् झलक थापा अगाडि भन्छन्- र्ँपर्यटकलाई संस्कृति र सांस्कृतिक पहिचानको ज्ञान दिलाउन सक्नर्ुपर्छ ।’ ढुंगाले छाएको मौलिक बस्ती पनि पर्यटकको आकर्षाको केन्द्र बनेको छ ।

र्ँपर्यटन विकासका लागि आँखामा आत्मीयता, व्यवहारमा हार्दिकदा र बोलीमा इमानदारिताको खाँचो छ’, थापा अगाडि थप्छन्- ँमौलिक संस्कृतिसँगै लोकसंस्कारसमेत दिन सक्नर्ुपर्छ ।’ पोखरा पर्यटकका लागि पहिलो रोजाइको गन्तव्यस्थल हो । माछापुच्छ्रेसँगैका गाउँबस्ती अनि रहनसहनले पनि पर्यटकलाई दोहोर्‍याई-तेहेर्‍याई आउन बाध्य बनाउँछ ।

विभिन्न जनजातिको संगमस्थल पोखरामा फरकफरक संस्कृतिको अनुभव गर्न सकिन्छ । गुरुङ समुदायको ल्होसार अनि ट्होंटे पर्वले बेग्लै रौनकता दिन्छ । सडकमै विभिन्न पहिरनमा सजिएर भूतप्रेत अनि भ्रष्टाचार हटाउन मनाइने ट्होंटे पर्वले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई आकषिर्त गर्नुका साथै सबैको अध्ययनको विषय बनाइदिएको छ ।

त्यसो त बर्सर्ेे हिमाली क्षेत्रमा विशेष गरी थकाली, मगर र छन्त्याल समुदायको फागुपूणिर्माको अवसरमा तारो हान्ने खेलले पनि पर्यटकलाई आकषिर्त बनाएको छ । ँतोरन्लमा तारो हान्ने प्रचलन गाउँदेखि अहिले शहरमा समेत बढेको छ’, अन्नपर्ूण्ा आर्चरी क्लबका योगेन्द्र शेरचन भन्छन्- ँमहिला-पुरुषसँगै पछिल्लो समयदेखि केही पर्यटकसमेत उत्साहित हुँदै सहभागी हुन आउँछन् ।’

हिउँदमा होस् या वषर्ामा, पोखरेली पर्यटन व्यवसायीले पर्यटन प््रवर्द्धन गर्न नेपाली मौलिक लोकसंस्कृतिलाई अगाडि सारेका छन् । असार १५ मा रोपाइँ महोत्सव गर्दै पर्यटकलाई हिलो खेलाउने प्रचलनसमेत पोखरामा बढ्दै गएको छ । ँबर्सर्ेे असार १५ मा पर्यटक फेवाकिनार फाँटमा हिलो खेल्न आइपुग्छन्’, पोखरा पर्यटन परिषद्का पर्ूवमहासचिव टीकाराम सापकोटा भन्छन्- ँनेपाली संस्कृत्रि्रति पर्यटकको चासो बढाउँदै लानका लागि यसको पर््रवर्द्धन गर्न जरुरी छ ।’

त्यसो त भाइटीकाको अवसरमा पनि पोखरेली दिदीबहिनीले विदेशीसँगै दाजुबहिनीको सम्बन्ध गाँस्छन् । टीका लगाउँदै शिरमा ढाकाको टोपीले सजिँदा पर्यटकहरू मक्ख मात्रै नभई नेपाली संस्कृतिलाई विदेशसम्म फैलाउँछन् । पर्यटन पर््रवर्द्धन गर्न नेपाली संस्कृति कडीकै रूपमा रहेको छ । फागुपूणिर्माको समयमा समेत होली खेल्दै पर्यटकहरू उत्तिकै उत्साहित हुन्छन् । सप्तरंग लिएर पर्यटकहरू एकआपसमा छ्यापाछ्याप गर्दै सडकै रंगाउने गरेका छन् । यसले पनि पर्यटकलाई नेपाली संस्कृतिले थप आकर्षा गरेको आभास हुन्छ ।

पोखरामा आयोजना हुने अन्य विभिन्नखाले महोत्सवमा बजाइने पन्चैबाजा पनि पर्यटकलाई मोहित बनाउने अर्काे विषय हो । लोकदोहोरी गीत नबुझे पनि पर्यटकको कम्मर मर्काउने परम्पराले पनि थप ऊर्जा दिएको छ । हिमालदेखि तर्राईको वेशभूषा पनि नेपाली मौलिक संस्कृति हुन् । फरक पहिचान दिने मौलिक संस्कृत्रि्रति दिनानुदिन पर्यटकको चासो बढ्दै गएको छ । लोकसंस्कृतिलाई जगर्ेना गर्नु सबैको दायित्व हो । युवापुस्तामाझ मात्रै नभएर नया पिढीका लागि पनि संस्कृति जोगाइराख्नु सबैको कर्तव्य हुने पोखराका पर्यटन व्यवसायीको धारणा छ ।

- धन बस्नेत/पोखरा