चित्र र तस्वीरको समायोजन  भनिन्छ एउटा फोटोमा एक हजार शब्दले भन्न नसकेका कुरा अटाएको हुन्छ । कुशल फोटो पत्रकारले खिचेको तस्वीरमा यो कुरा सत्य भएको पुष्टि हुन्छ । यस्तै चित्रमा पनि धेरै शब्दले व्यक्त गर्न नसकिने भावहरु अटाउन सकिन्छ । क्यानभास सानै किन नहोस्, त्यसमा कुँदिएका रंग र रेखाहरु सीमित किन नहोस्, संयोजन उत्तम भए विचित्र अर्थ दिन सक्छ । फोटो र चित्रका आफ्नो ठाउँमा छुट्टै विशेषता र महत्व रहेका छन् । सिर्जनामा ती दुइ विशिष्ट विधाको एकीकरण भएमा त्यसले दिने अर्थ कस्तो होला - यस्तो कल्पना र्सजकको मनमा उत्पन्न हुन सक्छ तर अहिले त्यो कल्पनाले साकार रुप नै लिएको छ ।

नेपाल आर्ट काउन्सिलमा गत कात्तिक २४ देखि मंसिर १२ सम्म पर््रदर्शनीमा राखिएका तस्वीर चित्रले सिर्जनामा नयाँ प्रयोग गरेको थियो भने अर्थमा विशिष्टीकरण भएको देखिन्थ्यो । ँमुक्ति यात्रा’ शर्ीष्ाक दिइएको पर््रदर्शनीमा वरिष्ठ कलाकार किरण मानन्धरको कुची र फोटो पत्रकार दीपेन्द्र बज्राचार्यको क्यामराको कमाल देख्न सकिन्थ्यो । नेपालको सर्न्दर्भमा पहिलोचोटि गरिएको यस किसिमको प्रयोग धेरै किसिमले ऐतिहासिक रहेको विश्लेषकहरुको टिप्पणी छ ।

एक दिनको अवधिमा धरहराबाट सम्भवतः विश्वकै सबैभन्दा लामो पेन्टिङ गरेर प्राप्त भएको चर्चा सेलाउन नपाउँदै किरण यो अर्काे नयाँ प्रयोगमा जुटेका हुन् । लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा आफ्ना सिर्जनासामग्रीसहित सडकमा उत्रिएका किरणको मनमा त्यो कालखण्डलाई कसरी क्यानभासमा जीवन्तता दिने भन्ने तर्कना खेलिरहन्थ्यो । त्यसै क्रममा उनले दीपेन्द्रले खिचेका जनआन्दोलन २ र त्यस वरपरका तस्वीरहरु हेरे । त्यसपछि उनमा तस्वीर र चित्रको एकीकरण गर्ने सोच आएको हो ।

कवि साहित्यकारहरुसँग धेरै काम गरियो । चित्रमा कविता तथा कवितामा चित्रजस्ता प्रयोग हामीले धेरै गर्‍यौं । म योभन्दा फरक विधासँग काम गर्ने सोचाइमा थिएँ’ - किरण भन्छन्- ँदीपेन्द्रका फोटोहरुबाट म पहिल्यैदेखि प्रभावित थिएँ, त्यसैले उनीसँग आफूलाई फोटोहरु उपलब्ध गराउन आग्रह गरें ।’

किरणको आग्रहलाई दीपेन्द्रले सहजरुपमा लिन सकेनन् । उनले सोचे- ती फोटोहरु आफैंमा पर्ूण्ा छन्, फेरि त्यसलाई च्यात्नु, काट्नु, टुक्र्याउनु र रंग थप्नुको के अर्थ हुन्छ -

यस्तै सोचेर उनले पहिले तस्वीर दिन आनाकानी गरे, किरणले आफ्नो उद्देश्यबारे बुझाउँदै गए । दीपेन्द्रले अनकनाउँदै पहिले दुइ वटा फोटो दिए । केही दिनपछि किरणको स्टुडियो पुग्दा आफ्ना तस्वीर टुक्रिएर सुतली र रंगहरुबाट जोडिँदा झन् सुन्दर र प्रभावपर्ूण्ा भएको पाए । त्यसपछि मात्र दीपेन्द्रमा उत्साह जाग्यो र उनी आफ्ना अन्य तस्वीर दिन राजी भए ।

ँकिरण दाइले मेरोअगाडि कहिल्यै फोटो च्यात्नुभएन’ दीपेन्द्र भन्छन्- ँशायद र्सजकको चित्त दुख्ला भनेर त्यसो गर्नुभएको होला ।

एक दिन दीपेन्द्रले किरणसँग जिद्दी गरे- आफ्नो फोटो च्यातेको तस्वीर म खिच्न चाहन्छु । ँकिरण दाइले फोटो उल्टोबाट च्यात्नुभयो र त्यसका सबै टुक्रा क्यानभासमा जोडेर चित्र बनाउनुभयो ।’ दीपेन्द्र भन्छन्- ँयो घटना मेरो फोटोग्राफी जीवनमा अमूल्य क्षणको रुपमा रहनेछ ।

आरोहण गुरुकुलले अन्तर्रर्ााट्रय नाटक महोत्सवको सर्न्दर्भ पारेर पर््रदर्शनी आयोजना गरेको यस खालका अत्याधुनिक चित्रको उद्देश्य मुलुकमा मेलमिलापको सन्देश दिनुभएको किरण बताउँछन् ।’ जसरी हामी फोटो पत्रकार र चित्रकार एकाकार भएका छौं, फरक धारका पार्टर्ीी व्यक्तिहरु पनि यसै गरी एकाकार भएर गणतन्त्र संस्थागत गर्न र मुलुकमा शान्ति र समृद्धि हासिल गर्न जुट्नर्ुपर्छ’ - किरण भन्छन् ।

प्रदर्शित २५ वटा तस्वीर चित्रमा जनआन्दोलन मात्र नभई गरिबी, अशिक्षा र पछौटेपन पनि पाउन सकिन्छ । यी सबैबाट मुक्ति पाई नयाँ नेपाल निर्माणका लागि सबैले हातेमालो गर्नै पर्ने भावभूमि सबै चित्रले बोकेको स्पष्टै देख्न सकिन्छ ।

                       - व्याकुल पाठक