यो चायाको प्रथम अवस्था हो। यसलाई नै बेवास्ता गर्दा ँफंगस’ भई धेरै ठूलो समस्याको सामना गर्नुपर्ने हुन्छ। प्रथम अवस्थाको चायाका लागि एन्टी डेन्ड्रफ स्याम्पो प्रयोग गर्दा नियन्त्रण हुन सक्छ, तर केश र्झने, घाउ हुने धेरै चिलाउने अनि आँखाको परेला, आँखीभौं, अनुहारको छाला, ढाड र छातीमा पनि फैलिँदै फोका-खतिरा भई घाउसम्म हुन थाल्छ तब हामीले एन्टी डेन्ड्रफ नभई चायाको उपचारका लागि प्रयोग हुने स्याम्पुको प्रयोग गर्नुपर्छ या डाक्टरकहाँ सर्म्पर्क गर्नुपर्छ। खास गरी अहिले चायाको समस्या धेरै देखा पर्न थालेको छ।

कतिपयलाई त यसबाट छालामा हुने कुप्रभावबारे थाहा नुहन पनि सक्छ। केशको चायाले निधार या नाक र गालामा स-साना फोका आउन सक्छ। सेतो र फुस्रो अनि सुख्खा खाले त्यस्तो फोका फुट्नगई छाला जान्छ भन्ने भ्रमले केशमा तेल र छालामा चिल्लो क्रिम लगाउने गरेको पाइन्छ। वास्तवमा केशमा चाया पर्‍यो भने तेल लगाउनु हुँदैन। केशमा आएको चाया छालामा पर्न जाँदा छाला चिलाउने, फोका आउने र सफा गर्दा या साबुन, क्लिन्जिंग स्क्रबको प्रयोग गर्दा छाला चहर्‍याउने समस्या हुन्छ।

जति-जति छाला सुख्खा भयो त्यति नै मात्रामा चिल्लो लगाउँदा छाला पत्रैपत्र भएर अझ समस्या उत्पन्न हुन सक्छ। चाया सबै प्रकारको केश र अनुहारको छालामा देखा पर्छ तर जस्तो प्रकारको छाला छ त्यस्तै चाया हुन्छ। जस्तै सुखा छालामा सुखा चाया र चिल्लो छालामा चिल्लै चाया अर्थात् छालामा भएको चिल्लोले चाया पनि च्याप्प टाँसिएको हुन्छ, सुख्खा छालामा चिल्लोको कमी हुने हुँदा फ्रुस्रो सेतो कत्ला कत्ला भएको देख्न सकिन्छ।

यो समस्या बढी भएमा ठूल्ठूला फोका भएर घाउ हुने र केश परेला र आँखीभौं झर्ने, छाला बाक्लो र भद्दा देखिने हुन्छ। तर जस्तो प्रकारको छालामा चाया आए पनि तेल, क्रिम आदि लगाउनु हुँदैन। सबै प्रकारको मौसममा चाया देखा पर्न सक्छ। यदि चायाबाट धेरै समस्या छ भने घरेलु उपचार पद्धतिले मात्र हुँदैन डेन्ड्रफ ट्रिटमेन्ट स्याम्पुको प्रयोग गर्नुपर्छ। यो केशको छाला र अनुहारमा राम्ररी लगाएर पाँच मिनेटसम्म त्यसै राख्नुपर्छ। यो काम हप्ताको दुईचोटि गर्नुपर्छ साथै टावेल र काइयो पनि प्रत्येक पटक नुहाइसकेपछि डेटल पानीमा भिजाएर धुने गर्नुपर्छ। किनकि यो किटाणु -फंगस)बाट उब्जिएको सरुवा रोग हो।

यो एक व्यक्तिबाट अर्को व्यक्तिमा सजिलै सर्न सक्छ। चिल्लो क्रिमबाट राम्ररी बच्नुपर्छ र तीन महिनासम्म लगाउने मलम, औषधि र चायाको उपचारका लागि डेन्ड्रप ट्रिटमेन्ट स्याम्पुको प्रयोग गर्नुपर्छ। पहिलो महिना हप्ताको दुईचोटि, दोस्रो र तेस्रो महिनामा हप्ताको एकचोटि प्रयोग गर्ने र रोगको गम्भीरतालाई ध्यानमा राखेर घटाउन पनि सकिन्छ। जस्तो कि समस्या हेरी एक वा दुई प्रतिशतको ट्रिटमेन्ट स्याम्पु लिनुपर्छ या त चिकित्सकको सल्लाह लिनुपर्छ।

चाया छ तर चिलाउँदैन भने घरेलु उपचार पनि अपनाउन सकिन्छ। त्यसका लागि सबैभन्दा राम्रो कुरा मेथी हो। जसको प्रयोगले धेरै बाक्लो भएर जमेको चायाबाट पनि छुटकारा पाउन सकिन्छ।

-    मेथीलाई रातभर भिजाउने र पिस्ने। त्यसमा सुहागाको धूलो र दही मिलाएर केशको र अनुहारको छालामा लगाउने।

-    बोरिक पाउडरलाई मनतातो पानीमा हालेर सुहागा मिलाउने र छालामा लगाएर आधा घण्टापछि धुने।

-    डेटोल एक बिर्को एक मग पानीमा मिलाएर स्याम्पुपछि केश पखाल्ने। कहिलेकाहीँ केश छोटो हुँदा वा केटाहरुको कपालमा एक भाग माउथवासमा नौ भाग पानी मिलाएर स्याम्पो गरिसकेपछि लगाएर छोडिदिने।

-    नीम पत्तालाई पानीमा छोपेर उमाल्ने, त्यलाई आधा भाग बाँकी रहेपछि सेलाएर बोतलमा राख्ने अनि स्याम्पुपछि छालामा लगाएर छोड्ने।

यी त भए केश, छाला र अनुहारको बाहिरी रेखदेखका उपाए। त्यसको साथै भित्री रेखदेख अर्थात् खानपान र दिनचर्यामा पनि ध्यान दिनु जरुरी छ।

-    प्रशस्त पानी पिउने।

-    चिया-कफी कम गर्ने, दूध पिउने।

-    गेडागुडी, सागपात, हरियो सागसब्जीलाई जोड दिने।

खानपानमा ध्यान पुर्‍याउनु किन जरुरी छ भने केश बढ्न या स्वस्थ, राम्रो बनाउन चाहिने तत्व शरीरले रगतबाट लिन्छ। स्वस्थ भोजनको सेवनले केश र छाला स्वस्थ बनाउँछ।

-    नियमित योग अभ्यास गर्ने या मर्निङवाक गर्ने बानी बसाल्ने।

-    राति सुत्नुअघि मेकअप उतार्ने, केश कोर्ने।

-    अनिद्रा, चिन्ता र तनावबाट बच्ने। यसका लागि ध्यान उपयुक्त हुन्छ।

-    सरसफाइमा विशेष ध्यान दिने।

-    लाइट क्रिम, म्वाइस्चराइजर, डाइक्रिम र सनस्क्रिनको प्रयोग दैनिक गर्ने।

-    गर्मीबाट बच्न छाता, चस्माको प्रयोग गर्ने।

-    सधैं नुहाउने बानी बसाल्नुपर्छ, जसले छालालाई स्वस्थ, सफा र मुलायम राख्छ।

-    पानी प्रशस्त पिउनुपर्छ। जसरी बाहिरी सरसफाइ वा नुहाउँदा बढी मात्रामा पानी प्रयोग हुन्छ त्यसरी नै आन्तरिक सरसफाइका लागि पानी प्रशस्त पिउनुपर्छ।

-    स्वस्थ छालाका लागि आन्तरिक र बाहिरी दुवैको हेरचाह गर्नु जरुरी हुन्छ।

-    यदि स-साना फोका आउने र चिलाउने, सेतो धूलो बुर्बुर झर्ने भए सुख्खा छालामा मृत छाला देखिएर इन्फेक्सन भएको भन्ने बुझ्नुपर्छ र डाक्टरकहाँ जानुपर्छ।

-    ठूल्ठूला फोका आउने छाला च्यापच्याप भएर चिलाउने भयो भने चिल्लो छालामा इन्फेक्सन भएको भन्ने बुझ्नुपर्छ। डन्डिफोर त हो नि, गइहाल्छ भनेर त्यसै बस्दा चाया हुन सक्छ। त्यसैले समयमै चिकित्सककहाँ जानुपर्छ।

-    छाला सधैं स्वस्थ राख्न नियमित सफाइ गर्नुपर्छ। त्यसका लागि सादा पानीले मात्र धोएर पुग्दैन।

-    हप्तामा एकचोटि भोकै बस्ने, अर्थात् अन्न र नुनको प्रयोग नगर्ने, फलफूलको जुस र पानीको प्रयोग गर्ने।

सुन्दर र स्वस्थ छाला सबैलाई मन पर्छ, तर यसलाई सुन्दर पार्न भने अल्छी लाग्छ। यसो गर्नु हुँदैन। स्वस्थ र सुन्दर केश मुलायम छाला चाहनेहरुले अनुशासित जीवनशैली, ताजा फलफूल, हरियो सागपातको प्रयोग अनि नियमित व्यायामलाई अपनाउनुपर्छ।

आन्तरिक र बाह्य स्वस्थताका लागि बिहानबेलुका थोरै मात्र समय दिन सके पनि पुग्छ, जहाँसम्म छालासम्बन्धी रोगको सवाल छ यसबाट मुक्त भई स्वस्थ छाला पाउन सके अरु के खोज्ने - हामी पहिरनको विषयमा घण्टौं गफ गर्न रुचाउँछौं, बिनाकाम घुम्न जान रुचाउँछौं तर आफ्नो छाला ब्रि्रन नदिनका लागि १० मिनेट समय निकाल्न अल्छी मान्छौं। छालालाई मेकअपले छोपेर राख्नुभन्दा स्वस्थ छालाका लागि प्रयास गर्नु बुद्धिमानी ठहर्छ। जतिबेला समस्या आउँछ त्यतिबेला समाधानका उपाय खोज्ने तर समस्या खत्तम भएपछि फेरि लापरवाही गर्नु हुँदैन। नियमित छालाको हेरचाह र उपचार गरिरहनुपर्छ।

यी सबै कुरालाई ध्यान दिन सके समस्या उत्पन्न हुनै पाउँदैन। त्यसैले रोग लागेपछि उपचार गर्नुभन्दा रोगको बाटो छेक्नु अर्थात् रोग लाग्नै नदिनु बुद्धिमानी हो। - विमला रिजाल -ब्युटिसियन)